(door Maarten van Gemert)
In een feitenrelaas heeft de gemeente alle verwikkelingen op een rijtje gezet rondom de ziektemeldingen van funderingsmedewerkers bij de bouwvoorbereidingen van de parkeergarage aan de kop van de Noordweg, zoals ook beschreven in dit vorige artikel. De ernstige ziekteverschijnselen hebben geleid tot een milieuklacht bij de Provincie en een onderzoek door de Arbeidsinspectie, die het werk tot nader order heeft stil gelegd.
Een ter zake kundige 'bezorgde burger' heeft 16 januari bij de provincie melding gedaan van een zogeheten 'onveilige situatie'. De redactie heeft een afschrift in haar bezit, waarin op grond van het palenplan geconcludeerd wordt dat er heipalen zijn geslagen door een ammoniakteerput van de voormalige gasfabriek op het terrein. Volgens de briefschrijver zijn de heipalen door het op de putbodem aangebrachte doek gegaan, waarna ammoniakdampen ontsnapt zijn. Daarnaast vermoedt hij dat er cyanide vrijgekomen is dat met (grond)water reageert tot het giftige blauwzuurgas. Brancheorganisatie VVMA bevestigt dat genoemde stoffen vaak voorkomen in gronden onder voormalige gasfabrieken. De gesuggereerde chemische verbindingen zijn zeker mogelijk maar hierover doet de VVMA geen uitspraak alvorens de onderhavige zaak bestudeerd te hebben. De toezichthouder bodemsanering bij de provincie bevestigt de milieuklacht ontvangen en in behandeling te hebben genomen. Hij geeft aan dit in overleg met de gemeente te onderzoeken maar benadrukt dat de provincie als bevoegd gezag hier als eerste over gaat. Hij kan nog niets melden over de voortgang van het onderzoek.
Het gebouw van de gasfabriek stond tot de jaren tachtig aan het Bolwerk. (foto: Stadsarchief Kampen)
Gasfabrieken
Waar voorheen fossiele brandstoffen werden gebruikt voor verwarming en verlichting, werd in de achttiende eeuw een voor deze doeleinden bruikbaar gas ontdekt. Dit ’lichtgas’ bleek vrij te komen bij de verbranding van steenkool in een zuurstofarme omgeving. In het hele land werden gasfabrieken gebouwd en zo ook in Kampen, waar via de Buitenhaven het steenkool aangevoerd kon worden. In 1872 verleende de gemeente een vergunning voor de eerste gasfabriek aan de Buiten Hagepoort gevolgd door een vergunning in 1927 voor een nieuwe gasfabriek aan de Buitenkade. Het electrisch licht verdreef het gaslicht in de twintigste eeuw en na ontdekking van de aardgasbel bij Slochteren in 1959 verdween ook de toepassing van lichtgas voor verwarming. De gasfabrieken gingen teloor met achterlating van veel verontreinigde grond. Na zuiveringsprocessen kwamen veel afvalstoffen in de bodem terecht door opslag en lekkage. In teerputten werd het steenkoolresidu opgevangen en ammoniak werd uit het gas gewassen. Cyanide werd aan ijzer gebonden en de ijzeraarde werd opgeslagen om later bijvoorbeeld gebruikt te worden om gronden op te hogen.
Arbeidsinspectie
De Inspectie van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), voorheen Arbeidsinspectie, heeft het werk officieel stil gelegd. In de praktijk lag het werk al stil in afwachting van andere methodes om de resterende funderingspalen aan te brengen. Na schade aan omliggende panden door de trillingen, besloot de gemeente te stoppen met heien. Een woordvoerder van de Inspectie SZW licht desgevraagd toe dat hun besluit niet is genomen vanwege een specifieke melding of aanleiding. Inspecteurs gaan zelf op pad en zijn bevoegd werkzaamheden per direct stil te leggen. De gemeente gaat ervan uit volgens haar nieuwe planning in week 6 verder te kunnen gaan maar de Inspectie kan hierover volstrekt geen indicatie geven. Ook juridische aspecten en de aansprakelijkheid zijn volop in onderzoek.
Koning Winter dekt de grond voor De Hagen tijdelijk af. (foto: Maarten van Gemert)
Verantwoordelijkheid
Projectwethouder Meijering heeft veel vragen vanuit de gemeenteraad gekregen waarop hij allereerst erkent dat het feitenrelaas hoofdzakelijk over de gevoerde communicatie handelt en niet over een relatie tussen de ziektemeldingen en de heiwerkzaamheden. Hij geeft aan zich rot geschrokken te zijn van de ernstige ziekteverschijnselen als braken, zware hoofdpijn en bloed plassen. Dit laatste kan bijvoorbeeld voorkomen bij acuut nierfalen door vrijgekomen dampen volgens de eerder aangehaalde ’bezorgde burger’.
Enerzijds geeft Meijering aan dat de gemeente haar volledige verantwoording neemt maar anderzijds verwijst hij wel naar RoyalHaskoningDHV. Dit ingenieursbureau heeft het saneringsplan opgesteld en de gemeente heeft dat als advies gevolgd. Over de verleende omgevingsvergunning gaat Meijering in overleg met wethouder Eibert Spaan, die Vergunningen in zijn portefeuille heeft. Er volgt een nieuw overleg met de bewoners, naast de reguliere klankbordgroepbijeenkomst, en tenslotte neemt Meijering contact op met de provincie die het saneringsrapport van Econsultancy in haar bezit heeft.
Provincie Overijssel is in het vooroverleg betrokken geweest bij het opstellen van het (deel)saneringsplan. Om de gehele provincie te zuiveren van voormalige gasfabriekterreinen, werd in 2001 een herontwikkelingsprogramma daartoe vastgesteld. Dit programma liep tot 2015 en voor deze tijd dienden saneringen te zijn uitgevoerd om in aanmerking te komen voor subsidie. Gemeente Kampen was één van de laatste in de rij. De provincie geeft wel aan dat na 2015 met name bij gasfabriekterreinen restverontreiniging en nazorg te verwachten is.
