Van de ooit aan nederzettingen, verbindingswegen, wateren en andere landschapselementen gegeven namen is de betekenis soms niet meer algemeen bekend. Toch hebben deze ons vaak iets te zeggen over de omgeving tijdens het ontstaan van die naam. Samen met gegevens uit bronnen en bodemvondsten dragen ze bij tot meer inzicht in de ontwikkeling van de streek. Deze aflevering gaat over de inrichting van het gebied rond de Graafschap.
Uitbreiding van ruim een eeuw
De laatste middeleeuwse uitbreiding bestond uit een brede strook land ten zuiden en westen van de Burgel. Door verschillende oorzaken moest de uitvoering ervan worden uitgesmeerd over de periode tussen 1380 en 1500.
Tijdens de afronding van de stadsuitleg tot de Hagenkade omstreeks 1350 brak een pestepidemie uit, die het openbare leven in Kampen plat legde. Uit schriftelijke bronnen kan worden afgeleid dat de stad pas na ongeveer 25 jaar weer opkrabbelde. Rond 1375 zullen de contouren voor de laatste stadsuitbreiding zijn uitgezet. De vroegst bekende vermelding van de Groenestraat is uit 1397, terwijl vanaf 1402 meervoudige bewoning 'boven buiten de poort' kan worden vastgesteld.
Oudestraat buiten de Burgel
In een eerdere bijdrage schreven we over een doorgaand oeverpad langs de IJssel. Dit pad zal na verloop van tijd zijn opgewaardeerd tot weg. Later kreeg het wegdeel 'binnen de veste' de naam Oudestraat.
Bij de inrichting van de geplande uitbreiding 'boven buiten de poort' werd de op de Oudestraat aansluitende weg buiten de Burgel eveneens Oldestrate genoemd. Deze straat liep als vloeiende verbinding tussen Oudestraat en IJsseldijk. Dat de Oldestrate een dijk was, kunnen we opmaken uit de vanaf 1442 genoemde Belt buiten de Venepoort. Achter een huis op deze Belt (buiten de stad!) bevond zich een gasthuis voor besmettelijke zieken. Nadat de dijk meer in de richting van de IJssel was verlegd, werd een eeuw later een Pesthuis gesticht op de Nije Belt, als naam voor de aansluiting tussen Vloeddijk en voortgezette IJsseldijk.
Graafschap
In symmetrie met de Hagenpoort aan de andere zijde van de stad werd een poort gebouwd, die in een poortenlijst uit 1377 nog naamloos voorkomt als 'groeter porte boven'. In 1380 wordt de Venestraat nog aangeduid met 'Boven de kerk'. De namen Venestraat en Venepoort wijzen op de (nieuwe) uitvalsroute naar Vene of Kamperveen.
Het gebrek aan echte namen vóór 1450 wijst er op dat dit deel van de uitbreiding toen nog volop in ontwikkeling is. In 1408 is er sprake van een "huis boven buiten de poort op de dijk". We zagen dat deze dijk halverwege deze eeuw Oldestrate werd genoemd.
Voor de nieuw aangelegde voortzetting van de Venestraat buiten de poort, die we nu kennen als de Graafschap, wordt in 1463 vermoedelijk de omschrijving 'straat van de stad' gebruikt. In 1666 wordt gesproken van een Graafschapsplein. Vroegste vermelding van de naam Graafschap is pas uit 1768. De straat ontleent haar naam waarschijnlijk aan al het graafwerk dat gemoeid was met de aanleg.
VRAGEN EN REACTIES
Als u vragen hebt of wilt reageren, kan dit rechtstreeks bij de schrijver via syger.div@gmail.com
