KAMPEN - In de Gouden Zaal van het Stedelijk Museum Kampen is op 17 februari 15.00 uur de expositie Graphic Recordings geopend. Daarin is werk te zien van Marius Bauer (1867-1932), Jules Calis, Gijs Kast, Jeroen Janssen, Aimée de Jongh, Jan Rothuizen en Ytje Veenstra. De opening wordt verricht door door Joost Pollmann, journalist en publicist voor onder meer de Volkskrant, NRC, Vrij Nederland over stripgerelateerde onderwerpen en beeldcultuur. Joost Pollmann is tevens creatief directeur van de Stripdagen Haarlem.
Na de uitvinding van de fotografie duurde het nog decennia, voordat fotojournalistiek een plaats veroverde boven getekende verslaggeving. Eind 19e eeuw was het getekende oorlogsbeeld dominant. Tekenaars reisden af naar het strijdtoneel en legden er hun indrukken vast voor publicatie. Het is een langzame manier van journalistiek. Een manier, die verdrongen werd door de fotografie kent sinds enkele jaren een hernieuwde belangstelling van een jonge generatie (strip)tekenaars en illustratoren. Waarom juist nu?
Striptekenaar Aimée de Jongh beschrijft dit treffend wanneer zij vertelt over haar werk naar aanleiding van haar bezoek aan de vluchtelingenkampen op het Griekse eiland Lesbos. Op een plek die voor schrijvende journalisten en cameramensen een ‘no-go-area’ is, lijken tekenaars als Aimée geen ‘kwaad’ te kunnen doen. Potlood en papier zijn voor vluchtelingen niet zo intimiderend als een tv-camera. Tekenen blijkt juist de sleutel tot contact. Met ‘De wachtkamer van Europa’ vertelt zij een persoonlijk, verdiepend verhaal.
Verklaart dat waarom het genre getekende journalistiek juist nu zo’n vlucht neemt? Ondanks de snelle beeldcultuur heeft de tekening meerwaarde gekregen. Anders dan foto’s filteren tekeningen. Nieuws komt via een foto harder binnen, denk maar aan de foto van het aangespoelde dode Syrische jongetje Aylan. De kracht van tekeningen is dat ze het mogelijk maken om wél te kijken. De aanleiding voor een getekende documentaire is niet altijd ‘zwaar’. Gijs Kast heeft voor zijn graphic novel ‘Başiboş’ (= ‘verdwalen’) zes maanden getekend in Istanbul om het leven en de straatverkoop vast te leggen. Momenteel werkt hij in Amsterdam en bezoekt zogenoemde probleemwijken. Via tekeningen en door met de mensen te praten, nuanceert hij het negatieve beeld.
Met dezelfde nieuwsgierigheid tekende illustrator Ytje Veenstra in de Bijlmer. Het leverde fraaie tekeningen op, waarin herinneringen aan haar jeugd in Friesland gemixt worden met scènes in de metro waarin hiphop- en culthelden figureren.
Het reizen en op gaan in een andere cultuur is een ‘verslaving’ die kunstenaars van alle tijden kennen. De oriëntalist Marius Bauer (1867-1932) maakte in 1888 voor het eerst een grote reis. Deze reis naar Turkije, maakte diepe indruk en maakte hem tot een reizende verslaggever voor het leven. Bauer publiceerde zijn reisreportages en tekeningen in De Kroniek (1895-1907).
Met schetsboeken en tekenmateriaal reist Jeroen Janssen uit Gent naar plaatsen waar boeiende verhalen te halen zijn. Soms ver (Rwanda of Ecuador) of dichterbij huis naar het dorp Doel, dat ten prooi valt aan de Antwerpse expansiedrift.
De kleurrijke tekeningen en geschreven observaties verwerkt hij tot reportageboeken. “De plek vertelt het verhaal” zegt kunstenaar Jan Rothuizen. Via lijntekeningen met tekst maakt hij een weerslag van een locatie, door een ruimte te tekenen of een afgelegde route. Tekst en tekening zijn in balans.
De grafisch journalist Jules Calis tekende de vluchtervaringen op van zijn Syrische vriend en verwerkte die tot de strip 'Gevlucht'. Calis reisde zelf af naar (voormalige) crisisgebieden om daar persoonlijke verhalen op te tekenen. Recent reisde hij naar de Nederlandse VN-missie in Mali. Die reportage werd eind 2017 gepubliceerd in Vrij Nederland.
De expositie toont, dat getekende journalistiek nooit is weggeweest. De expositie is te zien tot en met 15 april van dit jaar.
