(door Maarten van Gemert)
KAMPEN - Het Ikonenmuseum kent de komende vijf maanden twee tijdelijke exposities. Onder de titel ’Grenzenloos’ worden ikonen getoond uit diverse landen. De andere expositie laat een deel zien van de beroemde verzameling metaalikonen die het museum geschonken kreeg van Stefan Jeckel. De Duitser lichtte bij de opening zelf enkele metaalikonen toe. Deze ikonen beelden, soms minuscuul, Bijbelverhalen uit en vormen daarmee, zoals de expositietitel luidt, een ’Bijbel in reisformaat’.
Grenzenloos
Bij de opening van beide exposities op zaterdag twee november, vertelde Liesbeth van Es waarom voor de expositietitel ’Grenzenloos’ niet de voorkeursspelling zonder n is gevolgd. Volgens de conservator van het Ikonenmuseum wordt letterlijk een expositie zonder grenzen bedoeld. De ikonen zijn afkomstig uit verschillende landen binnen en buiten Europa. Ze tonen een grote variatie hoewel ze alle volgens de traditionele iconografieën van de oosters-orthodoxe kerk zijn gemaakt.
De grenzenloze ikonen lopen uiteen van fijngeschilderde exemplaren uit beroemde Russische schildersdorpen tot kleurrijke Ethiopische drieluiken. Er zijn ook een aantal nieuwe aanwinsten te bewonderen zoals Roemeense ’Achterglas’-ikonen en een ikoon op doek van Jeruzalem. Een aantal MoederGods-ikonen doen Italiaans aan en vallen binnen de zogenaamde Veneto-Kretenzische stijl, die in de dertiende eeuw ontstond door samensmelting van verschillende culturen.
Metaalikonen
Ook met ”ikonen” kiest het museum aan de Botermarkt achter de Broederkerk niet voor de voorkeursspelling met een c. De gekozen schrijfwijze verwijst correcter naar het oorspronkelijke Griekse woord. Dat woord betekent ’beeld’ en laat toegepaste techniek of materiaal in het midden. Zo bestaan er in de oosters-orthodoxe kerken van met name Rusland en Griekenland ook ikonen vervaardigd uit metaal. De orthodoxe kerk benadrukt dat de verering niet de materiële afbeelding betreft maar de verheerlijkte persoon of tafereel.
In de Timmertoren van het Ikonenmuseum zijn een aantal metaalikonen uit de verzameling van Stefan Jeckel geëxposeerd. Ze verbeelden verhalen en/of personen uit het Oude en het Nieuwe Testament. Vaak werden de metaalikonen mee op reis genomen dus de titel drukt ze correct uit als ’Bijbel in reisformaat’. Jeckel was samen met zijn vrouw naar Kampen gekomen. Bij de opening gaf hij de bezoekers een (Duits) hoorcollege over metaalikonen in het algemeen en enkele exemplaren in het bijzonder.
Jeckel duidt enkele details van een metaalikoon (foto: Maarten van Gemert)
Verzameling
Jeckel (80) woont in de buurt van Hannover en had als jongeling een grote affiniteit met de ”Ostkirche”. Na de Tweede Wereldoorlog begon hij uit interesse metaalikonen te verzamelen. In de jaren zeventig kocht hij zijn eerste metaalikonen. Hij exposeerde regelmatig en maakte in 2007 op een ikonengalerie in Berlijn kennis met de oprichter van het Ikonenmuseum in Kampen. Dat werd opgericht in 2005 en onderscheidt zich van andere religieus georiënteerde musea door als enige gespecialiseerd te zijn in ikonen.
Zo’n tien jaar geleden begon Jeckel te zoeken naar huisvesting voor zijn verzameling bij gebrek aan belangstelling van zijn kinderen. Hij wilde de verzameling in één keer overdoen en was gecharmeerd van het Kamper Ikonenmuseum door diens kleinschaligheid en uniciteit. Voor de economiewetenschapper vormt zijn religieus getinte hobby een welkome tegenhanger van zijn stiel. Het Ikonenmuseum Kampen mag de vruchten plukken van zijn liefhebberij en passie.
