(door Nick de Vries)
KAMPEN - Als een trotse huiseigenaar tijdens een housewarming. Zo loopt Jan Visser door het onlangs heropende verzorgingshuis Margaretha. Iedere hoek van het gebouw, iedere kier kent hij en dikwijls heeft hij een anekdote. Dan beginnen z’n ogen te fonkelen 'Dit heeft ook een mooi verhaal'. Op verzoek van De Brug geeft hij een rondleiding door het gebouw waarvoor ook zijn Stichting de Verenigde Gasthuizen zich zo hard heeft ingezet.
Vissers’ enthousiasme is makkelijk te begrijpen. Het complex is een bezienswaardigheid, met gevoel voor historie opgezet. Dat is voor een groot deel te danken aan de inzet van Visser en z’n stichting. De Verenigde Gasthuizen hebben geprobeerd een stempel te drukken op het project.
"Wij hebben er mede voor gezorgd dat het zo mooi is als het nu is". Hij zegt het overigens in alle bescheidenheid. Z'n medebestuurslid Cor Adema merkte het al op toen hij de Brug vroeg Jan eens te interviewen. "Jan heeft de mooiste verhalen over het Margaretha. Zijn stichting heeft veel bijgedragen aan de totstandkoming, maar hij is heel bescheiden, hij zal zichzelf niet snel in de spotlights stellen."
De gasthuizen
Een rondleiding wilde Jan met plezier geven. Met in z’n hand een bakje koffie, rolt in het luxe restaurant Ma Greet, het ene geschiedkundige verhaal na het andere over tafel. De gasthuizen in Kampen stammen al uit het begin van de Hanzetijd. Op de plek waar nu Margaretha staat, stond in die tijd al een gasthuis en ook toen al zette de toenmalige gasthuisbestuurders zich in voor de behoeftigen van Kampen. De bestuurders (regenten) probeerden geld los te krijgen van de stedelingen voor het onderhoud van de plek waar de zieken en ouden in die tijd terecht kwamen. Ook de dagelijkse gang van zaken was in hun handen. Die functie hebben de verenigde gasthuizen tot zeer recent vervuld.
Restaurant Ma Greet
Onverkoopbaar
Pas rond 1997 veranderde dit. Visser: "Tot die tijd had onze stichting Myosotis en Margaretha in beheer en wij waren verantwoordelijk voor de zorg in het verpleeg- en verzorgingshuis. In dat jaar ging de zorg echter over aan IJsselheem en wij kwamen als bestuur wat meer op afstand. Het huidige Margaretha moest hoognodig aangepakt worden, maar IJsselheem had geen geld. DeltaWonen stapte in het project en wilde de verbouwing financieren. Om de dure verbouwing rond te krijgen werden op de bovenverdieping luxe appartementen gepland om te verkopen. Daar ging het echter mis. Toen de plannen op het punt van uitvoering stonden, brak de financiële crisis uit. De bovenverdieping bleek onverkoopbaar en de plannen leken onuitvoerbaar"
Het schilderwerk van Jan Schilder.
Gasthuizen stappen in
Dat is het moment waarop de verenigde gasthuizen weer besloten in te stappen. De stichting had een aardig geldbedrag op haar rekening en wilde deze inzetten om te doen waar de stichting voor bedoeld is: de gasthuizen helpen. "We besloten de bovenverdieping te kopen om hem vervolgens zelf te exploiteren", vertelt Visser. "Vanaf dat moment hebben we ons nauw met de plannen bemoeid. We wilden de verbouwing zo mooi maken als mogelijk." En en dat ging soms tot in de details. Visser lachend: "Deze lampen bijvoorbeeld die hier in het restaurant hangen. Die hebben wij betaald. We wilden voorkomen dat je hier bij tl-licht kwam te zitten. Overigens zijn die extra accenten uitgevoerd in nauw overleg met deltaWonen en IJsselheem."
Een prachtig uitzicht over de daken van Kampen.
Totstandkoming
Visser is het meest trots op de totstandkoming van het nieuwe verzorgingstehuis en de bijzondere samenstelling van de drie verhuurders. Een constructie door de crisis ingegeven. Aan de kant van de Boven Nieuwsstraat is het complex in handen van deltaWonen die het verhuurt aan ouderen die op de centen moeten letten (1. sociale woningbouw). De benedenverdiepingen en de algemene ruimten zoals hal en atrium zijn in handen van IJsselheem die er ouderen zorg verleent (2. zorgverlening) en de hele bovenste ring is in handen van de verenigde gasthuizen met luxueuze appartementen voor ouderen die wat meer te besteden hebben (3. vrije sector). Die woonvormen die elkaar versterken.
"Je ziet dat er een bijzondere kruisbestuiving ontstaat. Ondanks dat de bewoners van de bovenste ring officieel geen contract hebben voor zorg, is IJsselheem natuurlijk in de buurt. Ze hebben ook een knop voor als ze onverwacht hulp nodig hebben. Zo nodig kan IJsselheem direct hulp aan deze bewoners verlenen en een afspraak maken voor hulp voor langere termijn."
De binnentuin.
Gouden Jugendstillhek
Vanaf het moment dat de gasthuizen bij het project betrokken waren hebben zij regelmatig hun stempel op het project gedrukt. Tijdens de rondleiding laat Visser graag zien hoe dat gelukt is. Dat begint al bij het bijzondere, met bladgoud beklede, Jugendstilhek, dat menig Kampenaar al in het voorbijgaan heeft bewonderd. "In de Middeleeuwen liep hier een openbare doorgang vanaf de Boven Nieuwstraat tot aan de Burgwal", vertelt Visser. "Wij wilden die doorgang graag herstellen. Er zouden twee deuren moeten komen die na een bepaalde tijd afgesloten werden, zodat het terrein niet meer openbaar toegankelijk werd, maar we wilden niet gaan voor klinische glazen schuifdeuren. Dit is het uiteindelijk geworden".
Vol trots wijst Visser naar de sierlijke hekwerken waarvan de stijlen in wonderlijke krullen door het geheel gewoven zijn. "Gemaakt door Sven de Lange. "Het mooie is. Ze zien er klassiek uit, maar ze zijn automatisch. Boven de garage ingang is een eigentijdse gevelsteen aangebracht die herinnert aan een 17e eeuws broertje van het koetshuis van het Heilige Geestgasthuis, gemaakt door steenhouwerij Van Ommen die ook de herdenkingssteen maakte die Prinses Margriet bij de officiële opening onthulde."
Het uitzicht vanaf de appartementen op de bovenverdieping.
Stadsmuseum
Wie met Visser door het Margaretha loopt heeft het gevoel een rondleiding te krijgen door een klein stadsmuseum. Ieder hoekje heeft zijn eigen verhaal. Er staan de prachtige dakkapellen die de afgelopen weken uitgebreid in het nieuws zijn geweest, omdat daarvoor aan Stadsherstel de monumentenprijs 2016 van de gemeenten Kampen-Zwolle is uitgereikt. De opgraving die nodig was om de grote parkeergarage onder het pand te maken, bracht nog een heleboel bijzonders aan het licht. Licht is er ook ’s avonds, want in de tuin en aan de straatzijde heeft Lichtstad Kampen in opdracht van de Gasthuizen gezorgd voor professionele lichteffecten.
Zoals twee grote middeleeuwse vuurplaten die de middeleeuwers gebruikten om hun eten boven te verwarmen. "In het restaurant hebben we er één in een grote tafel laten verwerken. Op de binnenplaats ligt een nog een grotere met een bijzonder detail. De heipalen die tijdens een verbouwing van het Margaretha in de jaren vijftig de grond in geslagen zijn, zijn er dwars doorheen gegaan. We hebben ze erin laten zitten."
Het bijzondere hekwerk.
Geschiedenis
De historische details en de verwijzingen naar het verleden zijn zo talrijk dat de rondleiding van Visser uren had kunnen duren zonder te vervelen. Dat is mede te danken aan de vertelkunsten van Visser die in zijn vrije tijd, net als Cor Adema, rondleidingen geeft over de geschiedenis van Kampen, maar het is ook te danken aan de vele details die in het complex verwerkt zijn: opgegraven pannen, tekeningen van de oude situatie, de historische doorgang. En niet alleen het verleden is aanwezig. Iedere verdieping hangt vol karakteristieke foto's van Kampen met in ieder trappengang een metershoge wandvullende door Freddy Schinkel. Meterslang is het stadsfront van Kampen door cartograaf Jan Schilder dat de galerij van een van de vleugels siert. Het pand is een eerbetoon aan Kampen.
De daken van Kampen
Ook de stad zelf wordt in het complex tentoongesteld. Wie de bovenste verdieping betreedt, de plek waar de door de Verenigde Gasthuizen verhuurde appartementen gevestigd zijn, komt op een met glas afgesloten galerij die over de daken van Kampen kijkt. Met prachtig uitzicht op twee monumentale markeringspunten; de Nieuwe Toren die trots boven de daken uitsteekt en de kolossale Broederkerk. Een uitzicht dat een bezoek aan het verzorgingstehuis alleen al meer dan waard maakt.
Wie benieuwd is naar de vele bezienswaardigheden van het nieuwe Margaretha mag overdag een kijkje komen nemen in de openbare binnentuin waar de vuurplaat, enkele Middeleeuwse bezienswaardigheden en de monumentale gevels te bewonderen zijn. Het openbare restaurant Ma Greet is de hele dag van 07.00 tot 21.00 uur
