(door Christiaan Schutte)
KAMPEN – Bibliotheek Kampen leende zaterdag ‘levende boeken’ uit. Je kon als bezoeker in gesprek met een bijzonder persoon die je normaal gesproken niet snel spreekt. Mensen die om wie ze zijn, vanwege de keuzes die ze maakten, of om wat hen is overkomen dikwijls met vooroordelen te maken krijgen. De nieuwsgierigheid van BrugMedia was gewekt en dus leenden we twee ‘boeken’. Het resultaat? Een perspectief verbredend gesprek met ex-verslaafde Henk Schipper uit Nijmegen en transgender Emma Voerman uit Doorwerth.
Twee heel verschillende levensverhalen met toch ook overeenkomsten. Beiden ontdekten ze dat de reactie van de omgeving op de onthulling van ‘jouw geheim’ altijd anders is dan je denkt. Henk zijn moeder reageerde nuchter en bemoedigend op zijn bekentenis hulp te zoeken in een kliniek. In de trant van ‘als je een been breekt, ga je toch ook naar de dokter?’ Emma was blij verrast door de positieve reactie van haar kinderen toen ze opbiechtte liever als vrouw door het leven te gaan dan als man. Een van haar dochters hielp mee een jurk uitzoeken. Zowel Henk als Emma coachen nu andere mensen. Ze doen dat vanuit ervaring en kennis die pijn en moeite brachten, maar ook bevrijding.
Het verhaal van Henk
Bij Henk begonnen de problemen eind jaren ’90 van de vorig eeuw. Op een dag dat hij zich moe, boos en verdrietig voelde, bood iemand hem coke aan. “Mijn ervaring met drugs tot dan toe beperkte zich tot eenmalig gebruik van spacecake. Dat viel heel slecht en eigenlijk was ik vanaf dat moment bang voor drugs.” Toch besloot de Nijmegenaar de coke te proberen. “In eerste instantie was het geweldig. Binnen een paar seconden was ik niet meer moe, boos en verdrietig. ‘Dat spul werkt!’, is wat ik dacht. Later toen ik mij weer niet goed voelde besloot ik opnieuw te gebruiken.”
Het ging bij Henk van kwaad tot erger. Gewend aan veel en hard werken, lukte het Henk lange tijd om zijn coke-gebruik te bekostigen. “Maar”, zo zegt Henk: “Op het moment dat je er 24 uur per dag afhankelijk van bent en zevenduizend euro per maand nodig hebt, heb je echt een probleem. Genot wordt een gewoonte en gewoonte een verslaving. Tot het een problematische verslaving is geworden. Het gevaarlijke aan het proces richting een verslaving is dat je op een gegeven moment, zonder het te beseffen, onder een slagboom doorgaat. Er gaat geen bel af en nergens is er een signaal. Ik wil niet zeggen dat het je zomaar overkomt, maar niemand kiest er op een dag voor om verslaafd te raken.”
Met de verslaving kwamen ook de schulden en de schaamte. De schulden maar al te letterlijk. Op een gegeven moment moest Henk zijn huis uit en stond hij tienduizenden euro’s in het rood. Hij besefte dat hij hulp nodig had. “Samen met een jongere zus, die mij heeft gesteund, ben ik naar mijn moeder gegaan. Ik dacht: ‘Hoe ga ik mijn oude moeder nu vertellen dat ik schulden heb, het huis uit moet en naar een kliniek. Ik scheet niet zeven maar zevenhonderd kleuren stront. In mijn gedachten had ik haar reactie al ingevuld. Het viel dus heel erg mee. Haar reactie van ‘als je een been breekt ga je toch ook naar een dokter?’, gebruik ik nu in trainingen aan verslaafden. Ik nam het besluit volstrekt open te zijn over mijn verslaving en dat heeft mij enorm geholpen”, aldus Henk die nu negen jaar clean is.
Het verhaal van Emma
Openheid heeft ook Emma geholpen. Net als zelfacceptatie. Pas toen ze zeker wist alle ‘negatieve reacties’ aan te kunnen, besloot ze de stap te nemen de transformatie te ondergaan van man tot vrouw. En … toen bleken die reacties in veel gevallen heel erg mee te vallen. “Ik heb gek genoeg weinig last gehad van negatieve vooroordelen van andere mensen. Mogelijk dat vele transgenders voor mij de weg hebben vrijgemaakt.” Wat volgens Emma ook zal hebben meegespeeld, is dat ze dit met een positief assertieve houding zal hebben afgedwongen. “Als ik de straat op was gegaan in een jurk, helemaal verkrampt met de houding van ‘mensen moeten mij maar accepteren zoals ik ben’, dan was ik in het provocatieve gaan zitten en was het een strijd geworden.”
Emma rekent niet rigoureus af met haar verleden. Geboren als Jacob Jan hield ze uit respect voor haar ‘ruimdenkende en tegelijkertijd beschermende ouders’ deze namen als tweede en derde naam aan in haar paspoort. Mocht iemand haar per ongeluk aanspreken als ‘meneer’, dan maakt Emma daar geen punt van. En wie denkt dat het netwerk van Emma bestaat uit andere transgenders heeft het mis. “Ik ben hoogsensitief en voel mij aangetrokken tot mensen die dat ook zijn”, vertelt Emma. Die hoogsensitiviteit maakte mede dat ze lange tijd er niet voor uit durfde komen dat ze zich veel meer vrouw dan man voelt. Nu is het ‘haar wapen’. Emma: “Allemaal hebben we dat stemmetje in ons hoofd dat kritiek levert op ons doen en laten. We hebben echter ook allemaal een innerlijke fan die ons aanmoedigt onszelf te zijn.”
