(door Ommelander)
Omgeven door eeuwenoude scheepswrakken, waaronder de resten van een 17e eeuws VOC-schip, wacht drs Laura Koehler bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Lelystad vol spanning op de komst van het wrak van de Kamper IJsselkogge.
Als specialist maritieme materialen bij de Rijksdienst is het haar taak de nu nog op de bodem van de IJssel bij Kampen rustende resten van deze veertiende eeuwse zeilende vrachtvaarder te conserveren, eer de unieke vondst als historische bezienswaardigheid definitief naar Kampen komt. Een toeristische trekpleister van wereldformaat!
Het met een ijzeren frame bergen van de IJsselkogge door Rijkswaterstaat moet medio december zijn voltooid. Dan begint voor Laura Koehler het werk: het verduurzamen van de wrakstukken, zodat de tand des tijds er geen vat meer op heeft. ‘Dit conserveren gebeurt volgens een speciaal procedé dat nog jaren zal duren,’ meldt de energieke scheepsarcheologe.
Gebeurde dit ‘verduurzamen’ vroeger uitsluitend door langzame droging ter voorkoming dat de lange tijd onder water gelegen wrakstukken onherstelbaar krimpen, ‘op de IJsselkogge wordt een aanzienlijk verbeterde variant van conserveren toegepast. Deels gebaseerd op een methode, in de jaren ’70 in Denemarken ontwikkeld,’ legt Laura Koehler uit. Hoewel afgestudeerd op de documentatie over boomstamkano’s, leerde zij haar huidig specialisme deels in de beroepspraktijk van een oud collega. ‘Aldus, omdat voor dit bijzondere werk geen officiële opleiding bestaat,’ verklaart ze.
Wat is de kracht van modern conserveren? Laura: ‘Allereerst het gecontroleerd drogen van de houten wrakdelen. Maar dan van binnen naar buiten. Omdat dit doorlopend moet gebeuren, waardoor het veel tijd vergt, bewaakt een computer het verloop van dit droogproces. De zachte houtdelen van het scheepswrak besproeien we met water met daarin Polyethyleen Glycol (PEG) opgelost. Een wasachtige substantie, die het aanwezige water in het wrakhout vervangt, het hout verstevigt en er tevens voor zorgt dat de natte houtdelen bij het drogen niet krimpen.’
Laura: ‘Voor een eerste indruk van de houtkwaliteit van het wrak gebruiken we een naald. Door in het hout te prikken testen we de weerstand. Bij de Aak en het punterachtige scheepje, die rond de IJsselkogge zijn gevonden, is dit al gebeurd. De plannen voor het conserveren van de IJsselkogge liggen inmiddels klaar, maar veel over de uitkomst is nog onzeker,’ houdt de scheepsarcheologe een slag om de arm. ‘Zo moet de kwaliteit van de zware bouten, die de constructie van de IJsselkogge dragen, nog chemisch worden onderzocht. Door dit alles tevoren goed te bestuderen, kunnen we vaststellen of we de IJsselkogge kunnen conserveren, op de wijze zoals we nu denken dit te kunnen doen,’ stelt drs Koehler, die popelt om met het bijzondere project aan de slag te kunnen gaan.
‘Mocht dit alles niet volgens plan lukken, zijn er nog alternatieven mogelijkheden. Bijvoorbeeld het wrak begraven in de grond bij Nijkerk. De kogge valt dan evenmin door uitdroging uiteen door de hoge grondwaterstand daar. Maar aan die uitkomst denken we nu nog niet!’ aldus Laura vol optimisme.
