‘Iet, je stelt ons voor dilemma's'

KAMPEN – “Een wetenschappelijk boek dat heel makkelijk leest. Dat zie je niet zo vaak.” En: “Iet je stelt ons voor dilemma's, maar blijf daar mee doorgaan.” Historica en schrijfster Iet Erdtsieck kreeg vrijdagmiddag tijdens de presentatie van haar boek ‘ 1940 - 1945 Stad in oorlogstijd – Kampen onder het juk van NSB-burgemeester Sandberg' deze en andere loftuitingen toegezwaaid.

Het eerste compliment kwam van burgemeester Bort Koelewijn. Het tweede van oud-wethouder Pieter Treep. Beide heren stipten in hun toespraak in de Gouden Zaal van het Stedelijk Museum aan wat loopt als een rode draad door het boek van Erdtsieck: Enerzijds de liefde voor feiten, anderzijds  met gevoel opgeschreven passages en altijd de nuance.

Want de keuzes waar bijvoorbeeld politieagenten en gemeenteambtenaren zich voor zagen geplaatst waren niet eenvoudig. De grens tussen goed en kwaad viel niet zomaar te trekken. Menig ambtenaar – en dat gold landsbreed – tekende in het begin van de Tweede Wereldoorlog nog  wel de beruchte Ariërverklaring, maar besloot niet langer te voldoen aan de eisen van de bezetter naarmate de antisemitische maatregelen steeds ernstiger vormen aannamen. Werken onder de Duitsers betekende evenmin op voorhand een steunbetuiging aan het regime. Het kon immers beter zijn als goedwillend mens een functie te blijven bekleden – ‘en te redden wat er te redden viel' dan jouw functie af te staan aan een Duitsgezinde NSB'er.

Zoals Treep het zegt: “Erdtsieck houdt de lezer een spiegel voor en confronteert hem voortdurend met de vraag: ‘Wat zou ikzelf hebben gedaan?' Je krijgt er een haast ongemakkelijk gevoel van.”

Eén vraag zal de lezer niet zwaar vallen te beantwoorden. En dat is hoe de rol van de toenmalige burgemeester Sandberg moet worden geduid. Sandberg is onder de indruk van Kampen, maar behalve deze ‘adoratie' van de stad valt over hem niets positiefs te melden. Erdtsieck: “Ik hoopte stiekem dat ik wel wat positiefs aan hem had kunnen ontdekken. Voor je gevoel wordt het daar toch objectiever, evenwichtiger van. Helaas ben ik op niets gestuit dat in zijn voordeel pleit.”

(Lees meer in de uitgave van weekblad De Brug van dinsdag 21 april. Daarin wordt stilgestaan bij de bevrijding van Kampen op 17 april 1945, nu zeventig jaar geleden).