"Bent u tevreden over het functioneren van onze democratie? Er worden heel wat woorden gewijd aan het functioneren van onze democratie. Er zou een vertrouwenskloof zijn tussen burgers en de politiek. Weinig burgers zouden zich warm lopen voor de politiek. De opkomst van nieuwe partijen en populisme zou een aanwijzing zijn dat de kiezer zich wispelturig gedraagt en weinig verantwoordelijkheid neemt.
De democratie die gebaseerd wordt op regelmatige verkiezingen en gekozenen die burgers vertegenwoordigen en vier jaar lang weten wat goed voor hen zou zijn, zou op zijn laatste benen lopen. Voorstellen worden gedaan om bijvoorbeeld een deel van de gemeenteraad niet meer te laten kiezen, maar door loting aan te wijzen. Dit zou een representatief beeld van de samenstelling van de bevolking bevorderen. En voor landelijke verkiezingen wordt door sommige schrijvers een districtenstelsel voorgesteld in plaats van dat op partijen wordt gestemd. Of er wordt voorgesteld een kiesdrempel in te stellen zodat kleinere partijen niet zomaar in het parlement of in een gemeenteraad terecht kunnen komen.
We sluiten een jaar af met de langste kabinetsformatie in de Nederlandse geschiedenis ooit. Dit jaar zullen verkiezingen voor de gemeenteraad worden gehouden en graag nodig ik iedere kiezer uit om de stem ook echt uit te brengen. Deze dagen las ik het boek ‘Niet de kiezer is gek’ van Tom van der Meer. Hij is hoogleraar Politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn boek laat Van der Meer een opmerkelijk positief geluid horen over de democratie in Nederland. Zo aan het begin van het jaar lijkt het mij goed om van dat geluid wat aan onze lezers door te geven.
Ander geluid
Nederlandse kiezers zijn positief over de staat van de democratie. In 2008 noemde volgens onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau 93% van de Nederlanders democratie de beste vorm van regeren. In 2012 was dit 95%. De tevredenheid met het functioneren van de democratie is in de Eurobarometer van 55% in de zeventiger jaren gestegen naar zo’n 75% de laatste jaren. Het democratisch systeem wordt dus best goed gewaardeerd.
Wat wel onder druk staat is het vertrouwen in de politiek. Regering, parlement en politieke partijen scoren fors lager in tevredenheid dan de democratie. Sinds de economische crisis van tien jaar geleden staat dit vertrouwen in heel Europa onder druk. Recente cijfers worden niet gegeven. Is wel interessant nu het economisch beter gaat. Wat Van der Meer hierover opmerkt is dat vertrouwen in de politiek wat anders is als vertrouwen in democratie. Sterker nog: in een volwassen democratie is deze kritische houding juist gezond. De kiezer gaat dan juist doen wat hij behoort te doen, namelijk kiezen. Dat een kiezer niet vastzit aan een ooit gemaakte keuze, maar telkens opnieuw een keus maakt draagt bij aan de veranderlijkheid. En die mogelijkheid is voor een democratie van groot belang. Veranderlijk kiesgedrag ontstaat doordat kiezers in hun ene stem verschillende argumenten tegen elkaar moeten afwegen in veranderende omstandigheden. Dat stelt gevestigde politieke partijen wel voor grote uitdagingen. Zij zullen er blijk van moeten geven voeling te hebben met de vraagstukken van vandaag en met gewenste oplossingen voor dit moment en voor de toekomst.
Directe invloed
Van der Meer onderschrijft wel dat het huidige democratisch bestel wel aanvulling behoeft. De Nederlandse democratie scoort niet bijzonder sterk op directe invloed van burgers. Wat burgerparticipatie betreft staat Nederland op de 55e plaats van 170 landen. Een andere zwak punt is dat maar 2,2% van de kiesgerechtigde bevolking lid is van een politieke partij, terwijl maar 0,2% actief is voor een politieke partij. En dat terwijl daar zorg wordt gedragen voor de bemensing voor politieke functies en voor de programmering.
Op naar de 70%!
Kijk ik naar de plaatselijke situatie dan ben ik blij te mogen vaststellen dat er mooie belangstelling bestaat om kandidaat te zijn voor de gemeenteraadsverkiezingen en die met het nodige enthousiasme de campagne ondertussen zijn begonnen. De politieke partijen werken aan Stemwijzer die onze kiezers gaan helpen om hun keus te bepalen. De deelname aan de raadsverkiezingen vier jaar geleden lag op meer dan 65%. Kampen behoorde tot de beter scorende gemeenten. Zelf hoop ik dat wij dit jaar de 70% gaan halen. En burgerparticipatie is en blijft uitdrukkelijk een punt van aandacht. De komende jaren zal dit heel concreet worden bij de invoering van de Omgevingswet die meer ruimte wil laten aan particuliere initiatieven. In onze gemeenteraad zal binnenkort gesproken worden over wat deze wet betekent voor inhoud en vakmanschap van b&w, raadsleden en ambtenaren om de belangen van inwoners te verbinden met het algemeen belang. De rapportage daarover eindigt met een mooie uitspraak: ‘Heb vertrouwen. 98% van wat de overheid doet gaat goed, slechts 2% niet’. Gelukkig nieuw jaar!
Bort Koelewijn.
Burgemeester Bort Koelewijn beantwoordt in zijn column ook vragen van lezers. Ook een vraag voor de burgemeester? Mail deze dan naar redactie@brugmedia.nl met als onderwerptitel 'Vraag het de burgemeester'. Wij leggen periodiek de meest interessante aan Koelewijn voor. Het antwoord leest u terug in onze krant.
