De deuren van de conserveringshal bij Batavialand zijn gesloten. De IJsselkogge gaat zes natte jaren in isolement tegemoet om er geconserveerd uit te komen, gereed voor expositie. Burgemeester en wethouders van Kampen bezochten de IJsselkogge op de laatste dag voor afzondering. Om afscheid te nemen en om zich op de hoogte stellen van de laatste ontwikkelingen. Ook werden er afspraken gemaakt voor de komende zes jaar.
Stand van zaken
Het voltallige college van B en W was afgereisd naar Lelystad aangevuld met gemeentesecretaris Anky Griekspoor en projectleider Jantine Sijbring. Zij werden ontvangen door conservator Laura Koehler, werkzaam voor het RCE, en Jan Vriezen. Diens directeurschap van Batavialand gaat in februari over in een vaste aanstelling na een ad-interim-periode sinds het vertrek van Hans Maris in september. Eerst vond er een kort zakelijk overleg plaats waarin afspraken werden gemaakt en vervolgens werden de Kamper afgevaardigden uitgebreid bijgepraat over de IJsselkogge.
Alvorens de IJsselkogge voor voorlopig de laatste keer te bezichtigen, liet Vriezen de bij Batavialand permanent tentoongestelde Ventjager zien. Dit rond 1710 ten onder gegane schip is een voorbeeld van geslaagde conservatie. Nieuw is een tent in de hoek van de ruimte. Die herbergt een heus zeemansgraf inclusief overledene.
De Kamper delegatie bekijkt eerst de Ventjager (foto: Maarten van Gemert)
Conservering
Laura Koehler, specialist maritieme materialen bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, is vanaf het begin betrokken bij de IJsselkogge en diens onderhoud tot de conservering start. Zij schetste hoe het wrak tot nu toe nat is gehouden om krimpen, scheuren of vervormen door droging te voorkomen.
Nu de conservering eindelijk begint, zal het schip worden besproeid met een toenemende concentratie van PEG. Impregnatie met polyethyleenglycol (PEG), een wasachtige substantie, moet het water uit het hout drijven en vervangen. Deze methode is bepaald nadat onderzoek uitwees dat het hout van de IJsselkogge een harde kern en een zacht oppervlak heeft.
Na drie jaar zal het scheepswrak gecontroleerd worden gedroogd. De hoge luchtvochtigheid in de conserveringshal wordt de volgende drie jaar geleidelijk teruggebracht tot gebruikelijke waarden. Daarna is de IJsselkogge klaar voor expositie.
Voor de constant nat gehouden IJsselkogge liggen losse onderdelen (foto: Maarten van Gemert)
Tegenslag
Nadat het zeer gave scheepswrak in 2011 in de IJssel was ontdekt, werd het in 2015 van de rivierbodem gelicht. Bij Erfgoedpark Batavialand in Lelystad werd een loods gebouwd om de vondst eerst nat te houden en later te conserveren. In 2017 werd voor dat laatste een besluit ondertekend. Het proces tot behoud zou in 2018 starten.
Op drie januari dat jaar blies een westerstorm echter het dak van de loods. Dat herhaalde zich in maart met oostenwind. De vorst verpakte de IJsselkogge in ijs. Vriezen vertelt dat de hal nog meer verbeterpunten bleek te kennen. ”De IJsselkogge vormde de enige constante,” concludeerde wethouder Holtland.
Er moest eerst gewerkt worden aan ”een stabiele omgeving” volgens Vriezen maar het ”point of no return” was wel gepasseerd. De kosten kwamen hoofdzakelijk voor rekening van de verzekering en het RCE. Daarnaast heeft eigenaar Rijkswaterstaat veel kosten gedragen. Vriezen en Koehler bekenden aan de Kamper delegatie dat blijkbaar de loods achteraf gezien vanaf aanvang niet geschikt was.
Directeur en projectleider leggen het college vast (foto: Maarten van Gemert).
Geen bezichtiging
Tijdens het gesprek en de bezichtiging kwam de Kamper wens naar voren van bezichtiging tijdens het conserveringsproces. Dat blijkt geen optie te zijn. Bezoekers in de hal zouden ongewenste klimatologische veranderingen veroorzaken. Daarnaast is bezichtiging via bijvoorbeeld een (afgesloten) loopbrug of webcam niet realistisch. De hoge luchtvochtigheid van 99,1% zal het glas altijd doen beslaan.
Met de IJsselkogge krijgt Kampen over zes jaar ook 500 losse onderdelen (schoongemaakt, gedocumenteerd en onderzocht). Aan de gemeente de keuze voor conservatie of restauratie. ”Maar we nemen alles mee,” is de reactie van de Kamper gemeentedelegatie, ”weggooien doen we thuis wel.”
Het conserveringsproces is begonnen en de periode van zes jaar vormt één procent van de leeftijd van het scheepswrak. Burgemeester Koelewijn zag tenslotte graag de datum vastgelegd van retournering van de IJsselkogge: 9 januari 2025. Laura Koehler reageerde met een glimlach: ”Eén dag later want ik begin morgen pas.”
